KËNGA E TRIDHJETEDYTË

Ta kisha rimën të ashpër dhe të çjerrë,

siç do t’i shkonte rrethit të trishtuar,

themel ku ka çdo kreshtë në skëterrë,

idenë do ta shprehja më kulluar, 4

por ngaqë rima këngës i mungon,

më tej plot frikë kam për të treguar.

Nuk është aspak njëlloj sikur lodron 7

që fundin të përshkruash të gjithsisë,

një gjuhë "mami- babi" nuk mjafton.

Në ndihmë i ardhshin muzat poezisë, 10

si Anfionit Tebën kur rrethoi,

me të vërtetën vargu që t’ujdisë.

O ju, që ligësia ju gatoi 13

dhe rroni te ky vend kaq i mjeruar,

sa keq, si dhi lart Zoti s’ju krijoi!

Ne ishim brenda pusit t’errësuar, 16

te këmbët e gjigandit dhe akoma

padashur shihja murin e lartuar,

kur thirri një: "Kujdes ti kokat tona, 19

vëllezër ke këtu dhe ec javash,

mos shkel ata që i përpiu valoma!".

U ktheva dhe mu te këmbët pashë 22

një si liqen i ngrirë rrinte shtrirë,

që sipër s’ngjan kallkan por qelq i trashë.

Kështu Danubi kurrë s’është mpirë 25

në dimër kur ai rrjedh në Osterlik,

as dhe Tanai nën qiellin krejt të ngrirë.

Sikur të shembnin malin Tambernik, 28

o Pjetrapanën sipër t’kishin flakur,

kallkani s’do të ish çarë asnjë çikë.

Siç nxjerr turinjt’ bretkoca për të kuakur 31

mbi ujë verës, shpesh kur një fshatare

sheh dhe n’ëndërr kallëzit e përflakur,

me turp mbuluar, hijet mëkatare 34

si sqep lejleku dhëmbët kërcëllinin,

mbi akull dilnin të nxirosur fare.

Ata fytyrën kurrë lart s’e ngrinin, 37

me sy veç shprehnin gjendjen aq të mjerë,

me buzt’ e dridhura - sa fort mërdhinin.

Kur qark i hodha sytë, menjëherë 40

tek këmbët pashë dy aq fort ngërthyer,

sa lesht’ e kokës bashkë u ish përzierë.

"Kush jeni ju me gjokset tok mbërthyer?" 43

i pyeta unë. Qafën si drejtuan,

të dy ata drejt meje qenë kthyer.

Nga sytë e njomë lotët u pikuan, 46

mbi buzë shkanë ato dhe nga acari

qepallat tërë akull u mbuluan.

Kaq fort një shul s’mbërthen një copë trari. 49

Pastaj të dy me kokë u kërleshën,

si cjepërit kur zihen nga nakari.

Por një që kishte humbur të dy veshët 52

nga ngrica, tha pa ngritur fare kokë:

"Ç’na sheh aq ngultas? Dijeni po deshët

se cilët janë ata që rrinë tok: 55

babai, ku zbret Bizenca në luginë,

të dyve trashëgim u la një tokë.

Një bark i polli. Shpirtër në Kainë, 58

dhe ferrit nëse rretheqark i bie,

s’gjen më të denjë për këtë thëllimë;

as ky, që iu pat shpuar gjoks e hije 61

kur gjuajti me heshtë Arturi mbret,

as dhe Fokaça a ky që s’lë një fije

të shoh tek ma mbulon krejt dritn’ e zbehtë 64

dhe emrin lart e pati Maskaroni.

Po qe toskan, e di kush qe në jetë.

Në zor që të mos jem po ta kërkoni, 67

Kamiçion Paci jam që po tregoj,

Karlinin pres pak të më shfajësonin".

Fytyrëmavijosur plot pastaj shikoj, 70

liqen’ i zi tok me këta të nxirë

më ngjethin mishtë sapo i kujtoj.

Tek shkonim ne drejt qendrës krejt të ngrirë, 73

që thith drejt saj çdo trup që është i rëndë,

dhe tek po dridhesha në errësirë,

nuk di qe rast, desh fati o qe nëmë: 76

mes kokash tek barisnja me siklet

një në turi godita fort me këmbë.

Ai klithi duke qarë: "Pse më nget? 79

Po s’pate ardhur më të marrësh hak

për Montapertin, pse s’më lë të qetë?".

I them: "Mësues, prit të lutem pak, 82

se dua një dyshim të zgjidh tani,

pastaj ç’të thuash ti do bëj me vrap".

Prijsi u ndal dhe unë i them atij 85

që po më shan ende me babë e nënë:

"Mor kush je ti që s’paske njerëzi?".

"Po ti kush je që po më shkel me këmbë 88

në Antenor? - përgjigjen ai ma kthen. -

Të isha gjallë ma pagoje shtrenjtë".

"I gjallë jam dhe famën në pëlqen, - 91

i thashë, - ty do të të vinte mirë

në emrin tënd në librin tim e gjen!".

"Të kundërtën, - më thotë, - kam dëshirë. 94

M’u hiq nga sytë e më mos më bezdis,

S'ka vlerë lajka te ky pellg i ngrirë!".

Në zverk të tij plot lesh shpejt dorën ngjis 97

dhe them: "O emrin tënd trego tani,

o qimet një për një krejt do t’i shqis".

Më tha: "Gjersa më shkul për flokësh ti, 100

fytyrë e emër s’kam për t’i treguar

dhe po t’i shkulësh më me egërsi!".

Në dorë flokët duke ia shtrënguar, 103

më se një fije shkul me rrënjën tok.

Ai rri kokulur, duke uluruar,

kur njëri thirri: "Çfarë ke, o Bokë? 106

Që dhëmbët po kërcet nuk të mjafton,

por dhe po leh! Ç’të hipi ty në kokë?".

"Tani, - i them, - nuk ke pse më tregon, 109

e di, tradhtar, që s’ke as besë as fe,

për turpin tënd ç’të them në botën tonë".

"Thyej zverkun, - tha, - dhe sa të duash gënje! 112

Në dalç këtej mos rri veç pa kujtuar

këtë hazërxhevap që porsa pe.

Arin francez ai rri duke vajtuar. 115

E pashë, u thuaj, të gjorin Da Duerë

me mëkatarët n’akull të ngujuar.

Në pyetshin a kish pranë dhe të tjerë, 118

kish pranë, thuaj, hijen Bekeria,

që në Firencë vdiq me qafën prerë.

Më duket si Xhon Soldanjeri hija 121

që rri me Ganelon e Tebaldel,

Faencën hapi natën ky mavria".

Dhe kur u nisëm, para sysh më del 124

një gropë, ku dy hije qenë shtritur

dhe njëra tjetrën kishte si kapelë.

Si ai që bukën ha fort i uritur, 127

kështu e epra tjetrën pat kafshuar

aty ku tru e qafë rrinë ngjitur.

S’besoj Tideu të qe më i tërbuar, 130

kur Menalipit kokën ia pat grirë,

se ky që kockë e mish ha i urtuar.

"O ti, që shfryn inat si egërsirë, 133

më thuaj, ç’të paska bërë ky i mjerë

që zverkun po ia shqyen pa mëshirë?

Prej tij në lotët ke, - i thashë, - atëherë 136

ç’të bëri, po ta di, ky mëkatar,

në botën lart do jem për ty me vlerë

kjo që po flet akoma pa m’u tharë!". 139

V. 11. Anfioni - Sipas mitologjisë greke, Anfioni me ndihmën e muzave bëri që gurët e malit të renditeshin në formë muri qarkues rreth Tebës nën tingujt e lirës së tij. V. l6. Në fund të pusit që ruhet nga viganët është liqeni i ngrirë i Kocitit, ku ndëshkohen tradhtarët. V. 27. Tanai - Doni i sotëm. V. 28. mali Tambernik - . Thuhet se ky mal ndodhet në Slloveni. V. 29. Pjetrapana -mal në Toskanë, V. 41. dy aq ffort ngërthyer - Domethënë "vëllezërit fatzinj", njëri prej të cilëve porsa i kishte folur Dantes (V. 21). Vëllezërit Alesandro dhe Napoleone deli Alberti, kontërit Mangona, që kishin vrarë njëri-tjetrin. V. 52. Por një - Kamiçon dei Pacci. V. 61-62. as ky - Mbreti Artur kur mori vesh për tradhtinë e birit të tij të jashtëligjshëm Mordrek, e shpoi atë tej për tej me heshtë. Përmes plagës kaloi një rreze dielli dhe shpoi hijen e tij. V. 63. Fokaça - Fokaça dei Kançeljeri, pistojas, kishte vrarë tradhtisht dy kushuinj. V. 65. Maskaroni - fiorentinas, që kishte vrarë nipin për t’i marrë pasurinë. V. 68. Kamiçon dei Pacci - Kishte vrarë kushëririn e tij. V. 69. Karlinin - Karlino dei Pacci, kushëri i Kamiçionit. U kishte dorëzuar të zinjëve me tradhti kështjellën Pjanravine. V. 70. Fytyrëmavijosur - Këtu fillon brezi i dytë i rrethit të nëntë - Antenora, ku ndëshkohen tradhtarët e atdheut dhe të shokëve të një mendimi. Ka emrin e udhëheqësit trojan Antenor, të cilin legjenda pashomerike e paraqiste si tradhtar. V. 78. një në turi - Ky është Boka deli Abati, tradhtar guelf, i cili duke i prerë dorën flamurtarit të kavalerisë fiorentine, shkaktoi pështjellim midis guelfëve dhe shpartallimin e tyre. V. 94. Të kundërtën - Tradhtarët nuk duan t’i kujtojnë të gjallët. V. 116. Da Duera - Buozo da Duera, udhëheqës gibelin. Në vitin l265 i blerë me "arin francez" i lejoi ata të invadonin Italinë. V. 119. Bekeria - Tezauro dei Bekeria, legat i papës në FFirence. Në vitin l258, pas dëbimit të gibelinëve, guelfët e akuzuan se donte t’ua dorëzonte qytetin gibelinëve dhe i prenë kokën. V. 121. Xhan Saldanjeri - Fiorentin i shquar, gibelin. Në vitin l266 tradhtoi shokët e partisë dhe kryesoi një lëvizje që çoi në fitoren e guelfëve. V. 122. Ganelon - Kalorës-tradhtar. Për faj të tij u vra Rolandi dhe u çfaros ushtria e tij. Tebaldelo dei Xambrazi nga Faenca. Në vitin l280 një gibelin bolonjez, i strehuar në Faencë, i grabiti Tebaldelos dy derra. Për të marrë hak Tebaldelo u dha guelfëve bolonjezë një kopje të çelësave të qytetit. Ata u futën në Faencë dhe bënë një masakër të vërtetë kundër gibelinëve. V. 130. Tideu - Sipas mitologjisë greke, Tideu ishte një nga të shtatë mbretërit që rrethuan Tebën. U plagos për vdekje nga Menalipi, por ai mundi të mblidhte forcat dhe ta vriste. Pastaj kërkoi t’i sillnin kokën e Menalipit të vrarë dhe ia nguli dhëmbët me tërbim.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996