KËNGA E TRIDHJETENJËTË

Kjo gjuhë që më nduku pak më parë,

sa të dy faqet m’i pat flakëruar,

pastaj po vetë i hodhi plagës bar.

Shkak dhembjesh në fillim, siç kam dëgjuar, 4

hesht’ e Akilit ish dhe e të jatit,

pastaj ish shkak ajo për fund të gëzuar.

Kurrizin kthyem dhe iu qepëm shpatit 7

që krejt luginën e rrethonte qark,

por heshtja jonë tërë rrugës zgjati.

Këtu s’ish natë, ditë kaq më pak, 10

dhe në errësirë nuk shihte syri im,

kur ja, dëgjoj një bri ushton që larg

dhe më kumbon më fort se një gjëmim. 13

Kthej sytë. Krejt vëmendjen ma përpinte

ai vend, nga zëri dilte me buçimë.

Kur me ushtri i madhi Karl po vinte 16

nga lufta, ku pat humbur plot heronj,

kaq fort Rolandi bririt nuk i binte.

Andej vështrimin porsa e drejtoj, 19

një sërë shoh me kulla të mëdha

dhe pyes: "Ç’ne ky qytet që po vëshroj?"

"Ngaqë po end vështrimin, - prijsi tha, - 22

nga tepër larg ti nëpër errësirë,

s’mund të dallojë syri yt gjithçka.

Po të afrohesh do të shohësh mirë 25

si shqisa të gabon në largësi,

prandaj dhe pak afrohu në rrëpirë".

Ma kapi dorën gjithë ngrohtësi 28

dhe tha: "Te vendi ne sa pa arritur,

ta dish, që mos të duket hiç çudi,

jo kulla, por viganë ke soditur; 31

secili bel e lart nga pusi ngrihet,

përqark të gjithë janë renditur".

Siç ndodh, kur mjegulla fillon të shkrihet 34

dhe syri pak nga pak nis e dallon

atë që pas të shpeshtit ajër fshihet,

kështu, çdo hap drejt pusit që na çon 37

mes ajrit sterr dhe aq të dendësuar,

dyshimin heq dhe frikën nis ma shton.

Siç është plot me pirgje i rrethuar 40

Monteregjioni tok me majn’ e tij,

tek gryka, pusin që e ka qarkuar,

si pirgje ngrihen lart nëpër ajri 43

vigant’ e frikshëm, që me vetëtimë

Jovi i kërcënon edhe tani.

Ja njërit ia dallova me vëshrim 46

fytyrën, zverkun, bark e kraharor,

dy krahët të mbështetur mbi dy brinjë.

Sa mirë që natyra hoqi dorë, 49

nuk bëri më përbindsha të këtillë

dhe Marsin la pa ndihmësit mizorë.

Kush ndjek si duhet t' arsyetimit fill, 52

balenë e fil të bëj’ në ka vazhduar,

urti asaj ia quan dhe jo një trill.

Sepse me mendjen të qenë bashkuar 55

dëshira për të liga me fuqinë,

askush më njerëzit s’kish për t’i shpëtuar.

Fytyrë e tij e gjatë trashësinë 58

sa boçë e Shën Pjetrit kish në Romë,

po aq dhe kockat kishin madhësinë.

Mbi grykë, që dy këmbët i mbulon 61

si një përparse, gjysma e trupit rrinte

dhe do të duhej një sa tre frizonë

që gjer në ballin lart të mund t’arrinte: 64

nga beli ku manteli rri kopsitur

tridhjetë e ca pëllëmbë i gjatë vinte.

"Raphel may amech, - pat uluritur, - 67

izabi salmi", - kjo e çmendur bishë,

uratë më të ëmbël s’pati ditur.

Iu kthye prijsi: "Bjeri ti borisë, 70

shpirt i shkalluar, zemërimin shfry,

inat a brengë nëse të molis.

Kërko në qafë, rripin ke aty 73

që lidh borinë, shpirt i turbulluar,

mbi gjoks atë e ke, por s’sheh me sy".

"Nebroti veten s’rri pa e treguar. 76

Ky pati faj, - më thotë prijsi im, -

që bota s’flet një gjuhë të njësuar.

Të shkojmë, i kotë është çdo mundim, 79

siç nuk kupton një tjetër gjuhë ai,

dhe gjuhë e tij për ne nuk ka kuptim".

E zgjatim rrugën pakëz ne tani 82

dhe kthejmë majtas; një shigjetë larg,

një tjetër gjejmë dhe më ogurzi.

Nuk di të them se qysh u fut në lak 85

dhe as nga kush; të lidhur krahët kishte,

një prapa dhe të djathtin para pak

me një zinxhir, që mu tek qafa niste 88

dhe duke u përdredhur pesë herë

mbi trupin lakuriq përposh zbriste.

"Desh forcat, ja, ky kryeneç, një herë 91

me Jovin që t’i maste, - thotë prijsi, -

dhe shih tani shpërblimin që po merr.

Efialt ka emrin. Luftën ai e nisi 94

kur trembej nga viganët çdo hyjni.

Që kur u mund ky krahët më s’lëvizi".

I them : "Do desha, po pat mundësi, - 97

viganin e përbindshëm Briare

ta shihja unë pak me sytë e mi".

"Fort afër ti gjigandin ke Ante, - 100

më tha, - që flet e bredh përqark i lirë.

Na zbret ai ku mëkati bën fole.

E ke më larg kë shihje me dëshirë, 103

si ky i lidhur është e i pranguar,

por nga fytyra vjen më egërsirë".

S’kam parë që një pirg aq i lartuar 106

nga një tërmet më fort të qe tronditur,

Efialti siç u drodh për t’u çliruar.

I trembur, vdekjen isha duke pritur 109

dhe do të kisha vdekur përnjimend,

zinxhirët mos t’i kish ky të pashqitur.

Sa u larguam pakëz nga ky vend, 112

Anteun shoh, që, kokën përjashtuar,

mbi pus nja pesë kute rri në këmbë.

"O ti që në luginën e bekuar, 115

ku Shipioni korri aq lavdi,

kur Hanibalin pati shpartalluar,

përmbi luanër bëre aq kërdi! 118

Ti që tok me vëllezër po të luftoje,

sikur besohet ende dhe tani,

lavdi për bijt’ e Tokës siguroje, 121

ku ngrin Kociti nga thëllim’ i honit,

pa t’ardhur ndot bën mirë të na çoje.

Mos bëj t’i themi Ticit a Tifonit, 124

përkulu, pra, pa shtrembëruar turi,

ky mund t’ju japë atë që ju lakmonit.

Në botë prapë ky të sjell lavdi: 127

i gjallë është e mjaft ka për të rruar,

më parë po s’u thirr me Hir të Tij!".

Kështu mësuesi tha, dhe pa vonuar 130

ai shtriu krahët, kapi prijsin tim,

e di dhe Herkuli ai si pat shtrënguar.

Virgjili, me të ndjerë atë shtrëngim, 133

më thotë mua: " Eja të të marr!" -

dhe një u bënë prijs’ e trupi im.

Si Garizenda nga përposh e parë 136

ngjan e përkulur, si të dëshironte

një re të kapë qiellit duke çarë,

kështu Anteu mua më ngjasonte; 139

dhe rrugë tjetër pata dëshiruar

kur pashë si nga unë po anonte.

Por butë tek ai pus na pat lëshuar 142

që Lucifer e Judë ka gëlltitur.

Dhe i përkulur pak si pat qëndruar

si një direk anijesh lart qe ngritur. 145

V. 4-6. Shkak dhembjesh - Akili kishte trashëguar nga i jati, Peleu, një heshtë, plagët e të cilës mund të shëroheshin vetëm duke i goditur përsëri me të njëjtën heshtë. V. l6-18. i madhi Karl - Në këngën e vjetër franceze "Kënga e Rolandit" thuhet se kur Karli i Madh po kthehej nga fushata në Spanjë, nipit të tij Roland iu sulën hordhitë saraçenase. Rolandi thirri për ndihmë dhe i ra kaq fort bririt sa iu çanë damarët në temtha. V. 41. Monteregjioni - Kështjellë në krahinën e Sienës. V. 44-45. vigant’ e frikshëm - Sipas mitologjisë greke, viganët (gjigantët) u përpoqën ta rrëzonin Jovin (Zeusin) nga froni dhe ky i shembi me rrufe. V. 46. Ja njërit - Ky është Nembroti. Ai sundonte në Senar dhe donte të ndërtonte një kullë që të arrinte deri në qiell. Kjo solli përzierjen e gjuhëve, që në fillim ishin një, dhe njerëzit filluan të mos e kuptojnë më njëri-tjetrin. V. 57. sa boçë e Shën Pjetrit - është fjala për boçën e pishës të derdhur në bronz, e lartë afro katër metra, që u hoq nga mauzoleu i Adrianit dhe në kohën e Dantes qëndronte para katedrales së Shën Pjetrit. V. 63. frizonë - gjermanë ose fricë, që banonin në breguun e Detit të Veriut. Ata konsideroheshin si njerëzit më të gjatë në botë. V. 67. "Raphel may amech izabi salmi" - nuk ka qenë e mundur të nxirret kuptimi i këtyre fjalëve të Nembrotit. V. 70. Bjeri ti borisë - Në Ungjill Nembroti quhet gjuetar. Tingullin e bririt të tij pat dëgjuar Dante kur po i afrohej pusit. V. 94. Efialti - Vigan që bashkë me të vëllanë Otin u përpoq ta pushtonte qiellin me sulm. V. 98. viganin e përbindshëm Briare - Ky vigan u godit me rrufe nga Zeusi. V. 113-121. gjiganti Ante - I biri i Posejdonit dhe i Gjeas. Ai banonte në një shpellë në luginën e Bagradit, afër Zamës, ku më vonë Shipioni pati mundur Hanibalin. Ai ushqehej me luanët që zinte. Prekja me tokën-mëmë i jepte atij forca të reja, por Herakliti e ngriti lart, duke e shkëputur nga toka, dhe e mbyti. V. 124. Tici - Vigan që kishte fyer Latonën dhe u vra nga rrufetë e Zeusit apo shigjetat e Apollonit dhe të Dianës. Tifoni - gjigant që deshi të mundë Zeusin, por ky e sikterrisi në botën e nëndheshme, duke e mbuluar me malin e Etnës. Atje ai qëndron i lidhur dhe nxjerr vazhdimisht shtëllunga zjarri e flake. V. 136. Garizenda - Kullë e pjerrët në Bolonjë. Kur retë ecin në drejtim të kundërt me këndin e saj të pjerrët, atij që sheh nga poshtë i duket sikur kulla po i bie përsipër. V. 145. si një direk anijesh lart qe ngritur - Direkët e anijeve të asaj kohe ishin të lëvizshëm dhe ngriheshin lart kur anija nisej.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996