Giovanni Stradano - "Maestro Adamo e Sinone"

KËNGA E TRIDHJETË

Junonën kur inati pat pushtuar,

nga Semeleja, kundër çdo tebani,

në shumë raste siç e pat provuar,

aq fort u prish nga mendja Atamanti, 4

sa duke parë gruan me fëmijë,

ndër duar kur ajo të dy i mbante,

"Këlyshë e luaneshë, - nis të ulurijë, - 7

me rrjetë m’i rrethoni rretheqark!"

dhe kthetrat si të bishës nis të shtrijë.

Ai njërin kap që emrin kish Leark, 10

e rrotullon dhe e përplas mbi shkëmb;

me tjetrin mbytet nëna mu në qafë.

Edhe kur Fati mori nëpër këmbë 13

trojanët madhështorë e guximtarë

e mbreti tok me fron përtokë u shemb,

sa Poliksenën pa përdhe të vrarë, 16

për Polidorin buzë detit shtrirë

të kobshmin lajm pastaj sa pati marrë,

Hekuba, skllave e zemërnxirë, 19

si qen të lehë nis në çmënduri,

sepse i humbi mendje e fiqir.

Por s’pat në Tebë a Trojë asnjë furi 22

që aq e ligë t’ish dhe e harbuar,

kur kafshët shqyente a ndonjë njeri,

siç shoh këtu në vrap duke kafshuar 25

dy shpirtra lakuriq e të përhitur,

mu si një derr nga tharku i çliruar.

Në grykë njëri dhembët ia pat ngjitur 28

Kapokios dhe filloi ta hiqte osh

me bark përtokë duke e zvarritur.

Po dridhej aretini tek më thosh: 31

"Ky është Xhan Kiki i tërbuar

që hijet i kafshon, i vë përposh".

"Mos të kafshoftë tjetri,- e paç uruar,- 34

nga prapa zverkut. Po s’e pate zor,

kush është ky më thuaj pa u larguar!".

Dhe ai: "Ky shpirt i lashtë dhe mizor 37

i Mirrës është, që paturpësisht

me të jatin bëri si me një dashnor.

Që kjo të mëkatonte çnjerëzisht, 40

një tjetre formën i pat huazuar.

Si ky, që të kafshon aq mizorisht,

një mushkë stani për të përvetësuar. 43

Si Buazoja plak në shtrat u shtir

dhe testament siç desh pat formuluar".

Dy shpirtrat sa u zhdukën n’errësirë, 46

e ndieva veten kaq të lehtësuar,

sa nga fatzinjt’ vështrimin prapë e prir.

Dhe pashë një, si udë të shëmtuar. 49

Vërtet i tillë do të dukej ai

sikur të pritej pjesë e bigëzuar.

Aq fort ish sëmurë me hidropizi 52

dhe barkun kish me ujë mbushur plot,

sa kokë e bark s’i binin në ujdi.

Të dyja buzët nuk i mbyllte dot 55

si një i veremosur i etuar,

një ngrinte lart e tjetrën varte poshtë.

"O ju që ardhkeni pa u dënuar 58

në botën plot mjerim nuk di sesi,

mjeshtër Adamin, - një më qe drejtuar, -

vështroni si po heq sa s’ka më zi! 61

I gjallë ç’desha pata sa u ngopa,

por për një gëllënjkë u dogja krejt tani.

Përrenj që zbresin nëpër kodra e sopa 64

të Kasentinit dhe në Arno shkojnë,

ku njomin e freskojnë shpate, gropa,

përpara syve po më vezullojnë: 67

më fort vegimi i tyre i pashuar

se ethet mua po më ligështojnë.

E ashpra drejtësi më ka dënuar 70

që vendin të kujtoj ku mëkatova

më psherëtimat duke m’i shpeshtuar.

Ja dhe Romena, ku falsifikova 73

monedhën me Batistën pikturuar,

atje mbi zjarr i gjallë u përcëllova.

Këtu të shihja shpirtrat e trishtuar 76

të Guidos, Aleksandrit me vëlla,

burimn’ e Brandës jepja i gëzuar.

Na qënka brenda njëri, siç u tha 79

nga shpirtrat që lëvrijnë të tërbuar,

po kur s’lëviz, për mua vlerë nuk ka.

Të isha pakëz më i lehtësuar, 82

sa të ecja një santim për njëqind vjet,

në rrugë isha nisur pa vonuar.

Do t’i kërkoja te ky vend i shkretë 85

dhe pse një gjysmë milje shkon tërthor

dhe është i gjatë gati dymbëdhjetë.

Prej tyre vuaj te ky vend mizor. 88

florinët, që u mungonin tre karatë,

më patën shtyrë ata t’i pres me zor.

E pyes: "Kush janë ata të dy të ngratë 91

në avull mbuluar si dimrit dorë e lagur

dhe shtritur tok i ke në krah të djathtë?".

Më tha: "Këtu, qëkur më patën flakur, 94

të dy i gjeta. Pranë e pranë shtritur

gjer në amëshim do dergjen të përplagur.

Kjo është ajo që Zefin pat paditur, 97

Sinoni - tjetri, Trojën që mashtroi.

në avull ethesh dergjen të sfilitur".

Kur një prej tyre sapo e dëgjoi 100

si fqinj’ i vet e pat poshtëruar

me grusht në bark me forcë e qëlloi.

Si t’ishte lodër barku pat kumbuar, 103

por dhe Adami me sa kish fuqi

mu në surrat atë e pat grushtuar

dhe tha: "Megjithëse s’kam mundësi 106

të rëndin trup aq shpejt për ta lëvizur,

ky krahu im si të godasë di".

Përgjigjet tjetri duk’ e qesëndisur; 109

"Në zjarr kur shkove s’qe dhe aq i shpejtë,

siç qe florinj kur pate çekanisur".

Barkfryri tha: "Tani po flet ti drejtë, 112

por kur mendim kërkuan ca trojanë,

ata për kalin i mashtrove krejt".

"Me llafe unë dhe ti me çekan, - 115

tha greku, - që të dy kemi gënjyer,

të matet djallit veç me ty s’ia mban!".

"Ti kalin mos harro, o besëthyer, 118

dhe plaç në vend se bota mbarë e di!" -

përgjigjet ai që barkun kish të fryrë.

"Nga etja, gjuhëtharë, plaç dhe ti, - 121

tha greku, - barku plot me ujët pis

për sytë e tu u bëftë gardh i zi!".

"Me gojën shqyer, - mjeshtri prapë ia nis, 124

mbete , i zi, nga fjalët që ti thua;

vërtet kam etje, barku më bezdis,

por kokën shih që zjarr t’u përvëlua. 127

Pasqyrën e Narcisit je gati ti

që ta lëpish me gjuhë e buzët tua".

Po i dëgjoja gjithë kërshëri, 130

kur thirri prijsi: "Ç’ka për t’u çuditur!

Për pak inat të mora ty tani!".

Kur gjithë zemërim më pat bërtitur, 133

drejt tij u ktheva shpejt i turpëruar,

as sot nga mendja kjo s’më është shqitur.

Si ai që nga një ëndërr i friksuar 135

fort dëshiron që ëndrra të vazhdojë,

asaj që pa për të mos i besuar,

dhe unë, që nuk hapja dot as gojë, 139

të lipja ndjesë kisha fort dëshirë,

dhe pse për ndjesë më nuk kish nevojë.

"Faj më të rëndë do të kishe fshirë 142

me turpin tënd, - më tha mësuesi im, -

prandaj ta quash veten krejt të dlirë.

Mbaj mend, më ke ti pranë në shtegtim. 145

Dhe herë tjetër ke për të shikuar

si zihen shpirtrat plot me zemërim:

mos ul ti veten duke i dëgjuar!". 148

V. l-2. Junonën kur inati - Junona qe pushtuar nga inati, sepse Jupteri kishte rënë në dashuri me Semelenë, të bijën e mbretit të Tebës, Kadmit. Junona mori pamjen e mëndeshës së Semelesë dhe i mbushi asaj mendjen që të kërkonte nga Zeusi t’i vinte me të gjithë pamjen e tij solemne. Semeleja u dogj nga flakët e Zeusit. Pastaj ajo e drejtoi inatin kundër Inos, motrës së Semelës. Ajo e çmendi Atamantin, të shoqin e Inos, i cili duke i marrë të shoqen dhe fëmijët për luaneshë e këlyshë luani, e përplasi për shkëmbi njërin prej tyre, Learkun. Me foshnjën tjetër në krah, Melikertin, Inoja e çmendur u hodh në det. V. l3-21. Hekuba - E veja e mbretit Priam të Trojës. Kur ra Troja Hekuba, që e morën skllave grekët, pati fatin e keq të shihte vrasjen e të bijës, Poliksenës, që iu bë fli Akilit, dhe të gjente në breg të detit kufomën e djalit të saj të fundit, Polidorit. Priami ia kishte besuar të birin mbretit të Trakisë, Polimestorit, por ky e vrau për të shtënë në dorë thesarin që ai kishte sjellë me vete. Hekuba i nxori sytë vrasësit, por nga tronditja që pësoi u çmend dhe "si qen të lehë nis në çmenduri". V. 23. dy shpirtra - Xhani Skiki dhe Mirra, falsifikuesë të njerëzve, domethënë që shtireshin si njerëz të tjerë. V. 37. Ky shpirt - Mirra, e bija e mbretit të Qipros, Kinirit. Ajo ra në dashuri me të jatin dhe, duke shfrytëzuar errësirën e natës dhe nën një emër tjetër, kënaqi epshet e saj. I jati, kur zbuloi mashtrimin, donte ta vriste, por Mirra mundi të shpëtonte. Perënditë ia dëgjuan lutjen dhe e kthyen në dru mirre. V. 42-45. Si ky - Xhani Skiki dei Kavalkanti, fiorentinas. Kur vdiq plaku Buozo di Vinçiguerra Donati, nipi i tij Simone, vëllai i Buozo Donatit, që ishte dënuar si hajdut, dhe i jati Foreze, duke patur frikë se mos plaku kishte lënë ndonjë testament në dobi të të tjerëve, i kërkuan ndihmë Xhani Skikit. Xhani u fut në shtratin e të ndjerit dhe, duke imituar zërin e tij, i diktoi noterit një testament, në të cilin caktoi ca groshë për vepra bamirësie, ndërsa për vete gjashtëqind forina floriri dhe "një mushkë stani", që kushtonte shumë para, ndërsa të tjerat i la për Simonen. V. 48. fatzinjt’ - Falsifikuesit e monedhave, të enjtur nga hidropizia dhe të munduar nga etja, dhe falsifikuesit e fjalëve (gënjeshtarët dhe shpifësit), që mundohen nga ethet e dhimbjet e kokës. V. 61-90. Mjeshtër Adami - Sipas komentuesve, jetonte në Kasentino, në kështjellën Romena, që ishte rezidencë e kontëve Guidi da Romena, dhe priste për ta florina falso. U dënua nga Republika e Firences dhe u dogj në zjarr. V. 74. Batistën - Monedha e artë fiorentine, florini (fiorino), me figurën e Shën Batistës. V. 77. të Guidos, Aleksandrit me vëlla - Mjeshtri Adam përmend këtu emrat e dy kontëve Guidi da Romena dhe një nga vëllezërit e tyre të vegjël pa emër. V. 78. burimn’ e Brandës - Burim pranë Romenës, që tani ka shterrur. V. 79. qënka brenda njëri - Konti Guido, që kishte vdekur para 1300. V. 91. ata të dy - Këta janë gënjeshtarët dhe shpifësit. V. 97. ajo që Zefin pat paditur - Gruaja e Putifarit, një oborrtari të faraonit, që përmendet në Ungjill. Duke mos e bërë dot për vete Zefin (Josifin) e bukur, që shërbente në shtëpinë e tyre, ajo shpifi kundër tij tek i shoqi, i cili e futi në burg. V. 98. Simoni - Djaloshi grek që i mashtroi dhe i bindi trojanët të fusnin në Trojë kalin e drunjtë të grekëve. V. 100-103. Kur një prej tyre - Simoni; si fqinj’ i vet - mjeshtër Adami. V. 110. Në zjarr kur shkove s’qe dhe aq i shpejtë - Sepse Adami i kishte duart e lidhura. V. 128. Pasqyrën e Narcisit je gati - Është fjala për ujin, i cili i shërbente Narcisit për të parë veten.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996