KËNGA E NJËZETË

Dënim të ri tregon ky vargu im

dhe mbush me lëndë këngën e njëzetë

të kantikës për shpirtrat humbur shqim.

Vështrimin hedh drejt gropës tatëpjetë, 4

që po e shihja për të parën herë

në ankth të mbytur dhe në lot’ të nxehtë.

Në lugun rrumbullak shoh plot të mjerë 7

me lot tek ecin, heshtaz, pa nxitim,

siç shkon ndër ne një procesion përherë.

Atje përposh kur zbrita me vështrim, 10

të gjithë i shoh përdredhur për çudi

ku qafa del nga trungu në fillim.

Fytyra prapa shpine kthyer rri, 13

sikush së prapthi vetëm mund të ecë,

të shohin para nuk i lë njeri.

Ngrin trupi, ndofta, si një dordolec 16

kur paralizë një njeri pëson,

por s’di në ngrin porsi këta memecë.

Lexues, në dhëntë Zoti, përfiton 19

nga ky mësim. Tani mendo për mua:

si mundet që me sy që nuk loton

imazhi ynë sesi u shëmtua 22

të shihja, kur nga lugu i shpinës lotët

mes vithesh po u rridhnin si përrua?

Dhe nis të qajë për të mjerën frotë, 25

në shkëmb pështetur, sa : "Po ti, i shkretë,

i marrë je që qan ?" - mësuesi thotë. -

Këtu mëshira rron kur vdes vërtet. 28

Ka më të mbrapshtë sesa një njeri

që drejtësinë e Zotit s’përshëndet?

Ngri kokën, ngrije lart dhe shih tani 31

Atë që para tebasve u gremis,

sa njerëzit thirrën: "Ku u zhduke ti,

Anfiarao ? Luftën pse braktise ?" 34

Nën dhe të gremisej pat vazhduar,

në duart e Minosit sa u vithis.

Në kraharor dy shpatullat ka shndërruar 37

veç nga dëshira larg të shohë i shtyrë,

ai ecën praptas, pas duke vështruar.

Tirezian shih si ndërron fytyrë, 40

nga mashkull në një femër për t’u kthyer,

dhe pa ndryshuar s’lë asnjë gjymtyrë.

Dy gjarpërinj të pleksur e mbërthyer 43

që t’i godit iu desh me shkop atij

prap’ pëndë mashkulli për t’i shpërthyer.

Aronti shpinën ngjesh në bark të tij. 46

në mal të Lunit, dru ku për të prerë

arrarasi shkon që ka atje shtëpi,

ky rronte në një shpellë krejt mermer, 49

prandaj dhe yj e det pa u penguar

atje i pat soditur kurdoherë.

Ajo që fsheh me flokët e lëshuar 52

dy gjinjët, që nuk mund t’i shohësh dot,

dhe nga kjo anë leshi e ka mbuluar,

ish Mantoja, që brodhi nëpër botë, 55

pastaj u ngul ku kam vendlindjen time.

Dëshirë kam të flas për të atbotë.

Kur vdiq i jati dhe e la jetime, 58

qyteti i Bakut ra në skallvëri,

ajo mjaft kohë mbeti ndër shtegtime.

Ka një liqen e bukura Itali 61

në rrëzë Alpesh, afër Gjermanisë,

përmbi Tiral, Benak i thonë atij.

Një lum’ me mijra kroje i ujis 64

në Gardë e Kamonikë Apeninet,

pastaj te ky liqen ai shpejt bitis.

Një vend atje ka, ku shpërndan bekime 67

çdo prift breshjan, trentjan a veronez,

kur tek të vetët vjen për predikime.

Peskiera me të bukurën fortesë 70

në pikën më të ulët lartësohet

dhe i përball breshjanë e pergamezë.

Dhe pikërisht këtu ai grafullohet, 73

tërë ujët që Benako nuk nxë dot

përmbyt kullotat, fushës nis harbohet.

Ku rrjedh gjer në Governo s’quhet më 76

Benako, Minço nisin e thërrasin

gjersa në Po ai zhduket përgjithnjë.

Përhapen ujërat në një rrafsh që hasin 79

dhe lumi fushën moçalishtë e bën,

prej saj banorët verës sa s’pëlcasin.

E egra virgjëreshë gjen një kënd, 82

duke kaluar nëpër këtë kënetë,

pa bimë e njerëz, e këtu zë vend.

Me njerëz punë më që mos të ketë 85

qëndroi këtu me gjithë shërbëtorë,

magjisë iu dha gjersa ndërroi jetë.

Andej përreth shpejt ç’kish nuk kish banorë 88

u dyndën te ky vend i përforcuar

nga kjo kënetë që i vjen tërthor.

Mbi varr të saj qytet patën ndërtuar, 91

që Mantova e quajtën për kujtim,

mendim orakujve pa u kërkuar.

Dikur banorë pat pa numërim, 94

sa Kasalodëve jo fort të zgjuar

ua hodhi Pinamonti me mashtrim.

Ta dish se ndryshe po pate dëgjuar 97

për origjinën e qytetit tim,

gënjeshtra të vërtetën ka mbuluar".

I them: "Më ngjall gjithnjë besim 100

ky arsyetimi yt kaq i vërtetë,

sa ngjan kongjill i shojtur çdo rrëfim.

Por nuk më thua, ndër këta të shkretë 103

e vlen për të veçuar ndonjë njeri ?

Veç për këtë po ndiekam pak siklet".

"Ky që nga faqet mjekrën, - më tha ai, - 106

gjer në kurriz të zeshkët ka zgjatuar,

kur veç në djep kish meshkuj në Greqi,

augur qe dhe në Aulidë pat divnuar, 109

së bashku me Kalkantin, se në det

anij’ e parë greke do lëshuar.

I thoshin Euripil: për të, vërtet, 112

këndova në të lartën tragjedi,

që ti të gjithë e di përmendësh vetë.

Ky tjetri, që të dobët ka çdo ijë, 115

Mikele Skoto ish, që njihte mirë

zanatin për të bërë çdo magji.

Bonatin shih, Asdentin; me dëshirë 118

me sholl e spango ky do kish punuar,

pendohet vonë, s’ka për të mëshirë.

Të gjorat shih, që i patën harruar 121

gjergjef, gjilpërë e furkë veç për magji

me kukulla e barna të trazuar.

Por shkojmë, ja ku sosi në kufi 124

dhe mes dy hemisferash preku dallgët

përtej Seviljes Kaini me kërthi.

Dje mbrëma hëna qe e rrumbullakët, 127

ty të kujtohet se në pyll të zi

të ndihu mjaft kjo dritë e saj e vakët".

Kështu më tha dhe ecëm përsëri. 130

V. 3. të kantikës - të pjesës së parë të "Komedisë" - "Ferrit". V. 7.< Janë falltarët, që nuk flasin, sepse janë dënuar të jenë memecër. V. 28. Këtu mëshira rron kur vdes vërtet - Je i mëshirshëm vetëm kur je i pamëshirshëm për këtë mëkat. V. 31-39. Anfiarao - mbret dhe parashikues i së ardhmes, një nga shtatë udhëheqësit argivas që rrethuan Tebën gjatë luftës midis djemëve të Edipit. Iu hap toka nën këmbë dhe u kumbis nën dhe. V. 40. Tirezia - Profetizues i së ardhmes nga Teba, i ati i Mantos. Duke qëlluar me shkop dy gjarpërinj të mpleksur tok, ai u shndërrua në grua. Pas shtatë vjetësh, duke i qëlluar përsëri gjarpërinjtë me të njëjtin shkop, u shndërrua në burrë. V. 45. pendë mashkulli - qime. V. 46-51. Aronti - falltar etrusk. V. 47. Luni - një qytet etrusk i shkatërruar në shekullin XI nga saraçenët. Afër tij janë qyteti Karrara dhe malet e Karrarës, ku nxirret mermeri i famshëm karraras. V. 55. Mantoja - e bija e Tirezias, falltare. V. 56. Virgjili pat lindur në Mantovë. V. 59. qyteti i Bakut - Teba konsiderohej qytet i Bakut. Kur Poliniku dhe Ete-okli, djemtë e Edipit, vranë njëri tjetrin, Teba ra nën pushtetin e ungjit të tyre mizor Kreontit. V. 62-63. Benak (lat. Benacus) - Liqeni i Gardës në shpatet jugore që ngrihen mbi kështjellën e Tiralit dhe që shërbejnë si kufi midis Italisë dhe Gjermanisë. V. 67. Ishulli dei Frati që varej nga peshkopët e tre qyteteve: Veronës, Breshjas dhe Tridentit (Trentos). V. 70. Peskiera - një fortesë e ndërtuar nga veronezët buzë liqenit të Gardës për t’u mbrojtur nga Bergamo dhe Breshja. V. 73-78. Midis banorëve bën kërdi malaria. V. 94. Në vitin l269 konti Alberto da Kasalodi, guelf dhe zot i Mantovës, pranoi këshillat dhelparake të gibelinit Pinamonte dei Bonakolsi dhe humbi pushtetin. Ky shfarosi fisin e Kasalodit dhe dëboi shumë guelfë nga qyteti. V. l06-114. Euripili - Në luftën e Trojës Euripili dhe Kalkanti ishin priftërinjë. Në qytetin e Aulidës ata treguan se cila ishte dita e përshtatshme për nisjen e flotës greke drejt Trojës. V. 113. tragjedi - Virgjili e quante "Eneidën" tragjedi. V. 116. Mikele Skoto - astrolog i shekullit XIII me origjinë skoceze. V. 118. Asdente - këpucar nga Parma, që merrej me profetizime. V. 121-124. Të gjorat - Mendohej se magjistarët mund t’i shkaktonin vuajtje një njeriu duke gdhendur prej dylli figurën e tij dhe pastaj duke e munduar figurën me gjithë farë mënyrash. V. 124-126. ja ku sosi në kufi - Hëna, në të cilën imagjinata popullore shquante Kainin me një barrë kërthijash, preku kufirin midis dy hemisferave dhe po fundoset përtej Seviljes. V. 127. Dje mbrëma - Dome-thënë natën kur Dante po endej akoma nëpër pyll.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996