KËNGA E PESËMBËDHJETË

Tani po ecim bregut gjithë gurë.

Me avull lumi duke u mbuluar

mbron ujë bashkë me argjinaturë.

Porsi flamandët që kanë ndërtuar 4

nga Bruxha në Guisant të larta pendë

dhe fushën mbrojnë nga dallga e tërbuar,

si padovanët diga ngrenë në Brentë 7

për çdo qytet e kullë si mburojë,

në Kiarantànë sa pa bërë nxehtë,

dhe këto brigje janë krejt njëlloj, 10

paçka që aq të gjerë e të lartuar

s’i bëri cilido që i ndërtoi.

Porsa nga pylli larg ne kishim shkuar, 13

aq sa ku ish ta shihja ish vështirë

ngado që sytë i pata rrotulluar,

një turmë shpirtrash, duke na arrirë 16

po ecte bregut dhe ata nga ne

po shihnin, sikur natën në errësirë

sheh një njeri kur hëna është e re: 19

qepallat rrinin duke kapsallitur

si një prestar krejt plak që shkon një pe.

Kështu nga shpirtrat duke u soditur 22

më njohu njëri që për kind më zuri,

"Oh, ç’mrekulli!" - ai befas pat bërtitur.

Drejt meje krahun porsa ai e shpuri, 25

ia ngula sytë në fytyrë mirë,

fytyrë e djegur mendjes shpejt i pruri

kujtimn’ e vjetër krejt të përtërirë. 28

"Ju, ser Bruneto, në këtë mjerim?" -

i thashë, dorën time duke shtrirë.

Dhe ai: "Të ndahet s’ke ti kundërshtim 31

Brunet Latini nga kjo turmë e mjerë

edhe me ty të vijë, biri im?".

"Me gjithë qejf, - i thashë unë atëherë, 34

dhe po të duash që me ty të rri,

jam gati, po la prijsi, menjëherë".

"O bir, në se ndokush nga kjo ushtri 37

vonon një çast, njëqind vjet i zbuluar

pastaj qëndron nën zjarrin batërdi.

Ec para, vij përkrah pa u vonuar 40

gjersa t’arrijë prapë çetën time,

ku qan çdokush dënimin e amëshuar".

Të shmangem nuk guxoj nga rruga ime 43

me të për të ecur barabar, kokulur

shkoj, si një që do t’i bëj nderime.

Tha ai: ""Nga bota ç’fat të paska shkulur 46

që dhe pa vdekur ti këtu po zbret?

Kush po të prin në honin, ku je ulur?".

I them: "Atje lart në të qetën jetë, 49

pa e arritur ende pjekurinë,

e humba rrugën në një pyll të shkretë.

Dje në mëngjes atij i ktheva shpinë, 52

më doli sa desh ktheva te ai vend

ky që në shteg për në shtëpi më prin".

Dhe ai më tha: "Po ndoqe yllin tënd 55

do të arrish në portin plot lavdi,

në t’ëmblën jetë rè siç pata vënë.

Sikur të isha gjallë endé tani, 58

gjersa ky qiell të ka me sy të mirë,

në punë do të t’ndihja me siguri.

Por populli shpërnjohës, keq i prirë, 61

nga Fjezola zbritur në lashtësi,

që është i vrazhdë dhe si egërsirë,

të mirat sheh veç me armiqësi : 64

s’mbin pranë vodhës kurrë i ëmbli fik,

të ndodhë ndryshe nuk ka mundësi.

Të verbër mbahen nga një nam i lig, 67

koprracë janë, cmirëzez, krenarë,

prandaj prej tyre sa më larg ti ik.

Ty nder të sjell veç fati yt i mbarë: 70

qejf të të grijnë dy partitë kanë,

por larg nga sqepi është i ëmbli bar.

Ata si kashtë veten le ta hanë, 73

fidani vetëm mbettë i paprekshëm,

po mbiu ndonjë në plehun fjezolan.

Ai gjallëroftë sojin e shendetshëm 76

të pak romakëve mbetur në qytet,

kur ky u bë fole për të pandershëm".

"Dëshira ime t’ish një e vërtetë, 79

i thashë unë, - ende kishit rruar,

mes njerëzish do të ishit ju në jetë.

Në mendjen time kurrë s’është shuar 82

vegimi juaj atëror plot dhemshuri;

në botën lart ju më patët mësuar

si bëhet i pavdekshëm një njeri. 85

Prandaj sa kohë do të jem i gjallë

për ju do flas gjithnjë me dashuri.

Ç’thatë për mua do ta shkruaj çdo fjalë 88

për t’i shërbyer asaj si krahasim

me gjërat tjera, lart po qe se dal.

Por desha mos të kini hiç dyshim, 91

e kam ndërgjegjen fare të kulluar

dhe Fati ç’më gatit pres pa ngurrim.

Këto divnesa shpesh i kam dëgjuar, 94

e sjelltë Fati rrotën si të dojë,

mulliri bloftë kurrë pa pushuar!".

Me ser Bruneton e vazhdoj atbotë 100

bisedën dhe e pyes kush nga hijet

më shumë pat shkëlqyer lart në botë.

"Disa prej tyre mirë është t’i dije, 103

më tha, - disa t’i heshtje është mirë,

s’i dilet dot gjith’ kësaj mizërie.

Por dije se plot nga këta të nxirë 106

klerikë qenë e letrarë të shquar,

që bënë një mëkat aq të pështirë.

Prishjàni shkon me turmën e mjeruar, 109

Françesk d’Akorsi. Në paç dëshirë

të dish gjë për ata me kokën rruar,

atë ta njohësh s’e ke të vështirë 112

që papa çoi nga Arno n’Bakilon,

ku trupin la ndër turpe krejt i shkrirë.

Të flisja më, por koha po mbaron, 115

më shumë s’rri dot. Ja, që larg dalloj

si tymi rërën prapë po e mbulon.

Po vijnë ca që s’dua t’i takoj. 118

Të lutem, ruajma Thesarin tim,

ku ndiehem gjallë, tjetër s’të kërkoj!".

Pastaj u kthye dhe iku me nxitim, 121

porsi ata që cohën e bleruar

shëtitin në Veronë me gëzim:

si fitimtar dhe jo i turpëruar. 124

V. 4-9. Bruxhë - qytet në Flandër. Guisant (Wisant) qytet në Kale. Këtu flamandët kishin ndërtuar diga. Dante krahason brigjet shkëmbore të Flegjetonit.me digat e ndërtuara nga flamandët dhe ato të ndërtuara gjatë lumit Brentë afër Padovës. V. 9. Kiarentanë - emri i vjetër i Alpeve të Karintisë. V. 29. ser Bruneto - Bruneto Latini ose Latino (l220-12395), sshkencëtar, poet, burrë shteti i komunës së Firences, përkrahës i partisë së guelfëve. Pati shkruajtur librin"Thesari", një enciklopedi e gjërë në prozë, në frëngjishten e vjetër, si dhe librin"Thesari i vogël", një poemë didaktike në vargje. Dante kishte patur miqësi me të në rini dhe e konsideronte si mësuesin e vet. V. 55. Po ndoqe yllin tënd - Njerëzit në Mesjetë ishin të bindur se yjet e qiellit dhe kombinimet e tyre ndikojnë mbi fatin dhe karakterin e njeriut. V. 6l. Por populli shpërnjohës... - Sipas një legjende, romakët shkatërruan nnë kohën e Cezarit qytetin e Fiezolës dhe ndërtuan në breg të Arnos, në rrëzë të maleve të Fjezolës, qytetin e Firences, ku u shpërngulën shumë banorë të Fjezolës. Më vonë Fjezola u rindërtua, por në Firence vazhduan të vinin fjezolanë të tjerë. Dante është i mendimit se kjo përzierje e popullsisë shpuri në dobësimin dhe rënien e Firences. Dante e konsideron veten si pinjoll të romakëve që ndërtuan qytetin e Firences V. 67. Të verbër mbahen nga një nam i lig - Në "Kronikën" e Xh. Vilanit jepet shpjegimi i paranomës që kishin fiorentinët si dritëshkurtër: duke besuar premtimet e mbretit të ostrogotëve Totilës, fiorentinët e lanë të futej në qytet dhe ky i shfarosi të gjithë banorët. V. 71. qejf të të grijnë dy partitë kanë - Partia e të bardhëve do ta zhdukë si kundërshtar, ndërsa të zinjte si renegat. V. 78. u bë fole për të pandershëm - Qyteti i Firences. V. 89. asaj - Beatriçes. V. l09. Prishjani - Gramatist i shquar latin i shek. VI të e.s. V. ll0. Françesk d’Akorsi - Françesko d’Akorso (l225-1293), i biri i juristit të shquar fiorentin Akorso, që edhe vetë ishte jurist i shquar. V. ll2. Atë të njohësh - Andrea dei Moci, peshkopi i Firences, të cilin për sjellje skandaloze papa Bonifaci VIII e transferoi nga Firencja në Viçenca (mbi lumin Bakilone), ku ai dhe vdiq. V. l21-124. Pranë Veronës një herë në vit organizoheshin gara vrapimi lakuriq. Fitimtari fitonte një cohë të blertë. Bruneto Latini gjithashtu është lakuriq dhe vrapon për të arritur të tjerët.

---

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996