KËNGA E DHJETË

Në shteg të fshehtë ecim ne tani,

mes muresh edhe shpirtrash të dënuar,

mësuesi para, unë prapa tij.

"O shpirt fisnik, që je duke më çuar 4

nga njëri rreth në tjetrin,- thashë unë, -

dëshirën lus për të ma plotësuar.

Ata që dergjen varreve a mund 7

t’i shoh ? Tashmë çdo rrasë u ngrit përpjetë,

as roje unë nuk po shoh gjëkund".

Dhe ai : "Do mbyllen prapë ata të shkretë 10

nga Jozafati kur të kthejnë pa shpresë

me trupat që i lanë atje pa jetë.

Tani po dergjet në këtë varrezë 13

me Epikurin çdo ithtar i tij,

që thosh se shpirti tok me trupin vdes.

Dhe sa për pyetjet që më bëre ti, 16

këtu ato kënaqen menjëherë

tok me dëshirën që po fsheh në gji".

" O prijës i mirë, - i thashë atëherë, - 19

s’po të fsheh gjë. Të flas do desha pak,

sikur më pate këshilluar aq herë".

" O ti toskan, që në qytetin-flakë 22

i gjallë shkon e flet aq zemërdlirë,

qëndro në daç me mua te ky prag.

Kuptoj nga gjuha jote fare mirë 25

se linde në atë qytet bujar,

të cilit i shkaktova mjaft trazirë".

Dëgjova kaq papritmas nga një varr 28

ky zë të dalë; i trembur u pështeta

pas prijsit tim më fort sesa më parë.

Dhe ai më tha: " Ç’po bën, kthe sytë, i shkretë, 31

ja Farinata krejt në këmbë u ngrit,

të tërë e sheh nga beli e përpjetë".

Në sytë e tij të mitë unë i ngulit: 34

i mban aq lart ai krahëror dhe ballë,

sikur dhe ferrin e përbuz ky shpirt.

Ndërkohë prijsi im më shtyn ngadalë 37

drejt tij përmes varrezës tërë flakë

dhe thotë: "Mirë mate ti çdo fjalë!".

Tek varr’ i tij kur sosa mu në prag, 40

më pa një herë dhe si me përçmim

pyeti: "Të parë cilët ke në gjak?".

T’i bindem desha pa asnjë ngurim. 43

I thashë hapur cilët kam të parë.

Pa vetullngritur në drejtimin tim

dhe tha: " U treguan armiq krenarë 46

me mua, gjyshërit dhe partinë time,

prandaj dy herë ata i paç shpërndarë!".

"Në i përzunë, - qe përgjigja ime, - 49

u kthyen prapë për të dytën herë,

të tutë s’nxorën nga ky art mësime!".

Nga varri i zbuluar përnjëherë 52

një hije tjetër mjekrën nxjerr mbi varr,

në gjunjë duket ish ky shpirt i mjerë.

Vështroi rreth meje ai për të parë 55

nëse me mua kish tjetër njeri,

por shpresën kur e humbi, duke qarë

më thotë: "Nëse te ky burg i zi 58

të solli ty kjo mendje e përndritur,

ku është im bir? Me ty pse s’është ai?".

I them: "Këtu me dashje nuk kam zbritur. 61

Ai që atje më pret këtej më solli.

Guidoja yt atë s’e pat përfillur".

Dënimi dhe mënyra sesi foli, 64

se cili ish ma bënë krejt të qartë,

prandaj përgjigjen aq të plotë e mori.

U ngrit në këmbë ai sa kishte shtat 67

dhe thirri : "Si ? S’e pat? Pra, s’qenka gjallë?

As sytë e tij s’i ndrit më dritë e artë?".

Kur, para se t’i thosha ndonjë fjalë, 70

një copëherë ndenja i hutuar,

ai ra me shpinë e më nuk pati dalë.

Shpirtmadhi tjetër që më pati ftuar 73

t’i vija pranë, nuk ndërroi fytyrë

dhe rrinte drejt e krejt i patrazuar.

"Që këtij arti dot s’i patën hyrë, - 76

vazhdon ai bisedën e ndërprerë, -

më djeg më tepër se ky shtrat-munxyrë.

Por pa u ndezur pesëdhjetë herë 79

fytyrë e zonjës që këtu sundon,

sa fort rëndon ky art ke për ta ndierë.

Në t’ëmblën botë u kthefsh siç dëshëron, 82

por thuaj, pse ky popull armiqësisht

kundër të mive ligje dekreton?".

I them: "Kërdia, që aq mizorisht 85

e bëri Arbien të skuqte gjak,

e shtyn atë të thotë urat’ në kishë".

Si tundi kokën, psherëtiu pak, 88

"Nuk qeshë i vetëm, - tha, - me siguri,

askush s’do kish luftuar pa një shkak.

Por qeshë atje i vetmi ai njeri 91

që kur Firencën deshën ta rrafshojnë

e mbrojta ballëlart, me trimëri".

"Uroj në paqe nipat të të rrojnë! 94

Të lutem, - thashë, - zgjidhmi ca dyshime,

që mendjen time fort e ngatërrojnë.

Ju shihni qartë, sipas hamendjes sime, 97

ato që koha fsheh në ardhmëri,

të tashmen shihni veç me mjegullime".

"I shohim gjërat veç në largësi, - 100

më tha, - si ai që afër nuk sheh dot.

nga qielli lart e kemi si dhunti.

Për ç’ndodh apo do ndodh’ mundohet kot 103

kjo mendja jonë. lajm po s’pru’ njeri,

s’e dimë çfarë ndodh me ju në botë.

Prandaj mbaron, siç e kupton dhe ti, 106

kjo njohja jonë ditën e gjykimit,

kur mbyllen portat për në ardhmëri".

Atëherë i them, i brejtur prej pendimit: 109

"I thoni, pra, atij që u rrëzua,

gjallon i biri jashtë çdo dyshimi.

E nëse heshta kur më pyeti mua, 112

i thuaj ca dyshime desh të zgjidhte

dhe teksa mendjen vriste u hutua".

Ndërkohë prijsi nisi të më thirrte. 115

Iu luta shpirtit shkurt të thotë atëherë

me të kush tjetër te ky varr po rrinte.

"Këtu me mua mijra ka të mjerë,- 118

më thotë. - Ke të dytin Frederik,

ke Kardinalin, s’flas më për të tjerë".

Pastaj u zhduk. Nga poeti antik 121

drejtova çapat, duke rimenduar

ato që ai m’i tha porsi armik.

U nis shpejt prijsi. Para duke shkuar 124

më pyet: "Pse po rri kaq i mërzitur?".

Kureshtjen kur unë ia pata shuar:

"Ç’ dëgjove kundër vetes, të skalitur 127

në mendje ruaje. Dëgjo tani, -

tha prijsi im me gishtin lart të ngritur, -

kur dritën të shikosh plot ëmbëlsi 130

të syve të asaj që sheh gjithçka,

do të mësosh ç’të pret në ardhmëri".

Dhe mori majtas kur këto m’i tha. 133

E lëmë murin, nëpër humbëtirë

mes rrethit ecim që kufinë e ka

ku një livadh vjen erë qelbësirë. 136

V. ll. Jozafati - Luginë pranë Jeruzalemit, ku, sipas biblës, do të zhvillohet Gjyqi i fundit. V. l4. Epikuri - filozof grek (341-270 para e.s.). Ai mohonte pavdekësinë e shpirtit. V. l8. tok me dëshirën që po fsheh në gji - Dante ka dëshirë të takojë në Ferr shpirtin e Farinata deli Ubertit. V. 21. sikur më pate këshilluar - Dante kujton këshillën e Virgjilit: "Shpejt ke për ta kuptuar...", kur ata po i afroheshin Akerontit. V. 32. ja Farinata krejt në këmbë u ngrit - Farinata deli Uberti (lindur në fillim të shekullit XIII), udhëheqës i gibelinëve fiorentinas. Të parët e Dantes ishin partizanë të partisë kundërshtare të guelfëve dhe qenë mundur dy herë nga gibelinët, duke u detyruar të braktisnin Firencen. Në vitin l283 gjyqi i inkuizicionit e dënoi pas vdekjes Farinatën si heretik, si "imituesin e Epikurit". V. 53. një hije tjetër kokën nxjerr mbi varr - Një epikurian tjetër, Kavalkante Kavalkanti, guelf, i ati i Guido Kavalkantit, filozof dhe poet, mik i ngushtë i Dantes. Kur nuk e sheh të birin pranë Dantes, ai çuditet. Dante i shpjegon se këtu e ka sjellë Virgjili, veprat e të cilit Guido "s’i pat përfillur". Duke e keqkuptuar përgjigjen, sikur i biri nuk jeton më (dhe në fakt Guidoja vdiq disa muaj më vonë), ai shembet i dërmuar në varrin nga kishte nxjerrë kokën. V. 62. Ai që më pret atje këtej më solli - Virgjili. V. 80. fytyrë e zonjës - Persefoni që në mitologjinë greke konsiderohej hyjneshë e Hënës dhe identifikohej me të. Vargjet 79-80 duhen kuptuar kështu: "Nuk do të kalojnë as pesëdhjetë muaj, sa fort rëndon ky art (i kthimit nga mërgimi) ke për ta ndierë". Dhe me të vërtetë, në qershor të vitit l304 Dante humbi çdo shpresë për t’u kthyer në atdhe.V. 87. na shtyn t’i nxjerrim ligjet ne në kishë - Në kohën e Dantes mbledhjet e këshillave të qytetit zhvilloheshin në kishën e San Xhovanit. Këtu ishin dekretuar edhe ligjet kundër fisit të Ubertëve. V. 91. Por qeshë atje i vetmi ai njeri - pas fitores në Montaperti, udhëheqësit e gibelinëve kërkuan që të rrënohej Firencja. Gibelinëve toskanë iu kundërvu Farinata, i cili deklaroi se sa të jetë gjallë do të luftojë me shpatë në dorë i vetëm kundër të gjithëve për mbrojtjen e saj. V. ll9. ke të dytin Frederik - Frederiku II Hohenshtaufen (ll94-1250), perandor i Gjermanisë, mbret i Napolit dhe i Siçilisë. Si armik i papajtueshëm me fronin papënor, ai u çkishërua tri herë si heretik. V. l20. ke Kardinalin - Otaviano deli Ubaldini (vdekur më l273), një gibelin i flaktë dhe me influencë. Mbeti e paharruar shprehja e tij: "Po të kisha shpirt, do ta sakrifikoja për gibelinët". V. l31. të syve të asaj - të Beatriçes.

---

Background music: Borodin: Princ Igor.

Copyright©1996 by Kurti Publishing

Dante Aligieri

Komedia Hyjnore

FERRI

Shqipëroi: Çezar Kurti

Kurti Publishing, New Jork 1996